Bilim-Teknoloji
Son Yazılar

Çernobil Faciası Nasıl Yaşandı

Çernobil Nükleer Felaketi Hakkında Her şey

Takvimler 26 Nisan 1986 yı gösterdiğinde Dünya’da eşi görülmemiş bir felaket yaşandı, etkileri hala hissedilen Çernobil Faciası ile ilgili her şeyi detaylı bir şekilde inceledik. Patlama olduğu günden beri hayalet şehir olarak varlık gösteren bölge tamamen insansız bir şekilde tecrit edilmiştir. Yanlış hesaplamalar sonucu ve ihmalkarlık sonucu oluşan kazada ortaya çıkan radyasyon yüzbinlerce insanın hayatına mal olmuş, sakatlıklar, kusurlu doğumlar, organ veya uzuv sorunları ile doğan bebeklere yol açmıştır. Günümüzde hala radyasyon seviyesinin yüksek olduğu bölge kullanılamaz durumda ama özel önemler ile turizme açılmış bölgeler mevcut, görmek isteyen turistler riskli olsa da bölgeyi ziyaret edebiliyor ve yerinde incelemeler yapabiliyor.

Çernobil Nükleer Santrallerin Kuruluş Amacı Neydi?

Bölgenin enerji ihtiyacını karşılamak amacıyla kurulan santral; 1.000 er MW lık 4 adet reaktör ünitesinden oluşmaktaydı. Kazaya sebep veren 4. reaktör yaklaşık 3 yıldan beri aktif olarak çalışmaktaydı. 500 MW gücünde ikişer türbin bulunan her reaktör ünitesinde radyoaktif maddeden kuru buhar oluşturularak türbinlere yollanarak enerji üretilmekteydi.

Kaza Deney Sırasında Meydana Geldi!

Yukarıda bahsettiğimiz 4 adet ünite periyodik olarak bakıma alınıyordu. Patlamayla sonuçlanan 4.ünitenin periyodik bakımı geldiğinde sistematik bir sorunu çözmek için bir deney yapılması gerekiyordu.

Sürekli soğutulmak zorunda olan bu türbinlerin olası soğutucu arızalarından etkilenmemesi için çok alternatifli bir yöntem kullanılıyordu. Basitçe anlatmak gerekirse; her hangi bir soğutucu arızasında, yedek soğutucular şebeke elektriği ile beslenerek devreye giriyordu. Ama şebeke elektriğinde sorun olur da devreye giremezse bu sefer dizel jeneratörler devreye girerek yedek soğutucunun elektrik ihtiyacını gideriyordu. Yalnız bir sorun vardı. Bu dizel jeneratörler devreye girerken 25 saniyelik bir gecikme yaşanıyordu.

Yani olur da ihtimaller dahilinde soğutucu arıza verir ve şebeke elektriğinde aynı anda sorun olursa, jeneratörlerin zamanında devreye girmesi gerekiyordu. Bu 25 saniyelik fark reaktörün aşırı ısınmasına neden oluyordu. Bu saniye farkını ortadan kaldırmak için yapılan deneyler esnasında, deney başarısız olmuş ve aşırı derecede ısınan reaktör infilak etmişti. İnfilak sonrası tüm radyoaktif madde çevreye yayılmıştı

Çernobil Nükleer Santraller Nerede Bulunmaktadır?

Çernobil Nükler Santralleri,  Ukrayna’da, ülkenin kuzeyindeki Kiev oblastında Pripyat bölgesinde bulunmaktadır. Pripyat şehri tamamen boşaltılmış artık kullanılmayan bir hayalet şehre dönüşmüştür.

Pripyat Nerede
Çernobil Faciası’nın yaşandığı Pripyat  Şehri Nerede?

Çernobil Faciası Nedir?

Çernobil Nükleer Felaket olayı, takvim yaprakları 26 Nisan 1986’ yı gösterirken dönemin Sovyetler birliğine bağlı, Ukrayna’ nın Pripyat bölge civarında ki Çernobil Nükleer Santralinin, 4 numaralı reaktöründe gerçekleşen nükleer patlamadır. Bu nükleer patlama sonucunda gerek dünyaya, gerek o bölgede ikamet eden insanlara çok ağır olumsuzluklar yaşatmıştır. Detaylar yazımızın devamında!

Santrallerin Nükleer Patlama Öncesi Geçmişi Nasıldı?

Çernobil Nükleer Santrali, dönemin Sovyetler Birliğine bağlı olan Ukrayna’da gerçekleşti. Bazı mühendisler, enerji kaybı olması durumunda acil durumlar için konumlandırılan jeneratörler devreye girene kadar, soğutucu pompaların faaliyetlerinin devam edebilmesi adına yeterli enerji üretilip üretilmediğini test ediyorlardı. Ve reaktör gücünü engellememek amacıyla, güvenlik sistemleri yetkili mühendislerin bilgisi ışığında kapatılmıştı. Deneyin gerçekleştirilmesi adına, güç %25 oranında düşürülmüştü. Ama maalesef işler planlandığı gibi gitmedi ve sonucunda da reaktörün enerji seviyesi o kadar düştü ki bunu istatiksel olarak söylemek istersek %1’in altındadır diyebiliriz. Sizin de tahmin ettiğiniz gibi enerjinin kesilmesi gerekirken, kesilmedi. Ve hatta deney başladıktan çok çok kısa bir süre sonra beklenmedik şekilde çok yüksek enerji ile geri dönüş alınmıştı.

Çernobil’i nükleer patlama ile tarihe geçirecek olan olay, acil durum koruma ve güvenlik sisteminin çalışmaması üzerine, biriken yüksek enerjinin de etkisiyle reaktörlerin yakıt kaynağında sıcaklık değerleri çok yükseldi ve ardından büyük felakete imza atılmasını sağlayan, nükleer patlama meydana gelmişti. Çernobil Nükleer Felaketinin gücünün daha iyi anlaşılması açısından, reaktörü örten 1000 tonluk kapağın, patlamanın şiddetiyle tuz buz olup havaya uçmasını örnek verebiliriz. Şunu da söyleyebiliriz normal bir arabanın ortalama ağırlığı 2500 kilodur. Yani basit bir hesaplamayla 400 tane arabanın ağırlığına eşit bir kapağın bir anda paramparça olduğunu düşünün.

Çernobil Faciası : Patlama Sonrası Yaşananlar

Patlama Sonucu Çıkan Yangın Nasıl Kontrol Altına Alındı?

Çernobil 4. nükleer santral patlamış ve akabinde yangın çıkmıştı, bunu zaten söyledik. Yangının kontrol altına alınması pek kolay olmadı. Çernobil nükleer felaketinde tahmin etmişsinizdir ki yangını sadece suyla kontrol altına almak hiçte kolay olmadı. Bu nedenle 27 nisandan 5 mayısa kadar 2.400.000 Kg kurşun, 1.800.000 Kg kum ile müdahale edilmiştir. Çernobil Nükleer yangını ile mücadele kapsamında en işe yarar yöntem, reaktör merkezinin, nitrojenle soğutulması ile kontrol altına alınabildi.

Patlama Sonrası Radyasyon Haritası Nasıl Oldu?

Çernobil Nükleer felaket sonrası radyasyon haritasına bakacak olursak, başta Çernobil Nükleer Santralin bulunduğu bölge ve ülke olan Ukrayna olmak üzere, sınır ülkelere yayılmıştır. Etkileri uzun vadede kendini göstermiştir.

İlk Müdahalede Çok Kişi Zarar Gördü

Çıkan yangının kontrol altına alınması hiç de kolay olmadı. Bölgeye yayılan radyasyondan dolayı yangına müdahale etmek için gelen ekipler kısa süre çalışmak zorundaydılar, çünkü radyasyonun yoğun olduğu noktalarda uzun süreli çalışmaları yüksek derecede radyasyona maruz kalmaları demekti. Patlama esnasında oluşan radyoaktif kaçak bir yana, yangını söndürmek için ve yaraları sarmak için oluşturulan gerek itfaiye ve müdahale ekipleri gerekse yaralılara hizmet veren sağlık ekipleri ciddi radyasyonlara maruz kaldılar.

Çernobil Bölgesinde ki 4 Numaralı Nükleer Santralin Patlaması Sonucu Ne oldu?

Çernobil nükleer santralin patlaması sonucu oluşan yangının kontrol altına alınması kolay olmadı. 10 gün  devam eden patlama sonrası yangın sonucunda da çok fazla radyasyon doğaya salınmış oldu. Bölgede yaşayan insanlar ve hayvanlar çok ciddi sağlıksal sorunlar yaşadılar. Uzun dönemde ise bazı komşu ülkelerde çok ciddi zararlar almış oldular. Ülkemizde de özellikle Karadeniz Bölgesi’de de özellikle çay yetiştiriciliği yapan bölgelerde radyoaktif bulgular saptanmış, bölge insanı radyasyona maruz kalmıştır. 

Çernobil Faciasından Kaç Kişi Etkilendi?

 Çernobil Nükleer Felaketinden kaç kişi etkilendiğine dair kesin sayı vermek biraz zor. Uzun dönemde etkisini hissettiren bu olayda bazı kaynaklara göre, bugüne kadar bir milyondan fazla insan hayatını kaybetmiştir. Ayrıca yüzbinlerle ifade edilen kusurlu doğumlar ve tanısız hastalıklar türemiştir.

Felaketten Sonra En Çok Hangi Hastalıklarda Artış Gözlemlenmiştir?

Çernobil Nükleer Felaketinden sonra en çok, kanser hastalığında, DNA ve RNA bozukluklarında ve kardiyovasküler yani kalp hastalıklarında artış gözlemlenmiştir. Ayrıca organ veya uzuv eksikliği ile doğan bebekler, teşhisi koyulamayan hastalıklı bebek ve çocuk sayıları artmıştır. Yüksek radyasyona maruz kalan insanların hastalıklı ve sorunlu bir hayat geçirmelerine neden olmuş, sonraki nesillerde de hastalık belirtileri gözlemlenerek devam etmiştir.

Çernobil Bölgesi Günümüzde Nasıl?

Çernobil Nükleer Santrallerinde patlama olduğu günden beri deney amacıyla kullanılmamaktadır. Yani kullanıma kapatılmıştır. Günümüzde hala duruyor ama etrafında kimse yaşamıyor, yıllar önceki patlamada, takvim yaprakları 26 nisan 1986’yı gösterdiğinde patlama sonucu, hükümetin Çernobil nükleer santral civarında yaşayan insanlara, kısa süreliğine evlerini terk etmeleri gerektiği çağrısı yapılınca, bölge sakinleri de önemli eşyalarını alıp, evlerini, yaşadıkları yeri terk etmek zorunda kaldı. Orda yaşayan halka kısa süreli terk etmeleri gerektiği söylendiği için, o zamanlarda evlerini terk eden insanların eşyalarını görmek mümkün. Çocukların oyuncakları, tabaklar, giysiler… Günümüzde belirli şartlar içinde gidip görmeniz mümkündür.

Çernobil Faciası Yaşanan Bölgeye Nasıl Gidilir?

Günümüzde Facianın yaşandığı Pripyat şehrine ve Çernobil bölgesine turistik geziler düzenlenmekte ve dünyanın dört bir tarafından turistler tarafından oldukça rağbet görmekte!

Özellikle son dönemde yayınlanan “Chernobyl” adlı diziyle dikkatleri üzerine çeken bölge diziden sonra akın akın gelen turistlere ev sahipliği yapıyor. Radyasyon seviyesinin düşük olduğu bölgelerle sınırlı tutulan bu turistik turlar, bölgenin hala radyasyon yayması nedeniyle risk taşıyor aslında. Buna rağmen yaşanılanları hissedebilmek ve geride kalanları görebilmek için bu hayalet şehire ilgi bir hayli fazla.

Bölgeye Giderken Dikkat Edilmesi Gereken Tavsiyeler

1. Bölge hala radyasyon içerdiği için, hamileyseniz kesinlikle gitmeyiniz. Bebeklerin olası radyasyona maruz kalma ihtimaline karşın hamile kadınların gitmemesini şiddetle tavsiye ederiz.

2. Bölgeye gittiğinizde, kesinlikle çıplak elle hiçbir şeye dokunmayınız. Unutmayınız ki Çernobil Nükleer Felaket bölgesinde ki eşyalar radyasyona maruz kalmış eşyalardır.

3. Bölgeye gittiğinizde, kesinlikle koruyucu ekipmanlarınızı çıkarmayınız. Unutmayınız ki gittiğiniz yer hala yüksek oranda radyasyon içermekte!

4. Bölgeye gittiğinizde, bölgeden herhangi bir eşya alamayacağınızı ve orada bir eşyanızı unutursanız da geri alamayacağınızı aklınızdan çıkarmayın!

5. Bölgeye gitmeden önce ve sonrasında radyasyon seviyenizin ölçüldüğünü unutmayın. Bölgeden çıkış yaparken radyasyon seviyeniz yüksek çıkarsa inene kadar özel odalarda bekletileceğinizi unutmayın!

6. Yetkililerin uyardığı ve yasakladığı radyasyon seviyesinin yüksek olduğu noktalara gitmekten sakının. Toplumsal eğilim olarak yasaklara karşı ilgi olduğunu biliyoruz fakat bu işin şakası yok!

7. Her hangi bir sağlık sorununuz varsa, doktorunuza böyle bir geziye katılacağınızı belirtin ve önerilerini mutlaka alın!

8. Bölgeye gitmeden önce, internetten bölgeyi iyice araştırmanızı ve ziyaret kurallarını iyice öğrenmenizi tavsiye ederiz.

9. Çernobil nükleer felaket bölgesine gitmeden önce üstünüzde bulunan takıları çıkarmayı unutmayınız. Takıların radyasyonu çekebileceğini ve üzerinde barındırabileceğini unutmayın!

Çernobil Faciası Bölgesine Gitmek Güvenli mi ?

Çernobil nükleer felaket bölgesine giderken her ne kadar koruyuvu ekipmanda kullanılsa, maruz kalacağınız radyasyon seviyesi ister istemez artacağı için, Radyoaktif bu bölgeye gitmek tamamen risksiz demek biraz yanlış olur. Evet risk var maalesef.

Bölge Günümüz İçin Risk Oluşturuyor mu?

Evet günümüz dünyasının en çok merak ettiği konulardan bir diğeri de kuşkusuz, Çernobil nükleer santrallerin günümüz için risk taşıyıp taşımadığı yönünde. Bu konuda kimi uzmanlar Çernobil nükleer santrallerin hala risk taşıdığı yönünde olsa da kimi uzmanlara göre Çernobil nükleer santrallerin günümüzde risk taşımadığı yada çok az risk taşıdığı yönünde.

Günümüzde Çernobil Bölgesinde Çıkan Yangın Nasıl Yaşandı? 

Evet geçtiğimiz günlerde yani 4 nisanda Çernobil nükleer felaket bölgesinde ki ormanda bir yangın çıkmıştı. Ama yetkili kişilere göre Çernobil nükleer felaket bölgesinde çıkan bu orman yangını çernobil risk bölgesi için bir tehdit oluşturmamakta. Yetkili kişinib belirttiği bir diğer ifade ise şöyledir: ‘’Kiev ve Kiev bölgesinde ki radyasyon seviyesi, normal sınırlar içerisindedir.’’ Yetkili kişinin söylediklerinden çıkaralacak sonuç, Çernobil nükleer felaket bölgesinde ki çıkan orman yangınının Çernobil nükleer santraller için oluşturduğu bir risk olmaması ve zaten yangının kontrol altına alındığı yönünde.

Çernobil Faciası ile ilgili Sonuç Olarak

Özellikle 4 nisanda yaşanan tatsız olaydan dolayı, yani Çernobil nükleer santral bölgesinde çıkan orman yangınından sonra (bkz: 2020 felaketleri) tekrardan bize kendini hatırlatan Çernobil faciası nda neler yaşanmış, çernobil nükleer santraller ne amaçla kurulmuş bu tarz soruların cevaplarına değindik. Eğer Çernobil nükleer felaket bölgesine gitmeyi düşünüyorsanız sağlığınız ve güvenliğiniz için dikkat etmeniz gereken noktalara da değindik. Son olarak tekrar hatırlatmakta fayda gördüğüm, Çernobil nükleer felaket bölgesine gitmeyi düşünüyorsanız lütfen çıplak elle Çernobil nükleer felaket bölgesinde hiçbir yüzeye ve hiçbir eşyaya çıplak elle dokunmayın. Dünya için, insanlık için, doğa için, hayvanlar için bir daha böyle bir felaketin yaşanmamasını diliyoruz…

Faydalanılan Kaynaklar
1- Türkiye Atom Enerjisi Kurumu - https://www.taek.gov.tr/tr/
2- Vikipedia Chernobyl Disaster - https://en.wikipedia.org/wiki/Chernobyl_disaster
3- Resimler : Flickr ve Google Images
Etiketler
Daha Fazla Göster

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu
Kapalı
Kapalı